Just A Little Sin

Vandaag verscheen in de Haagse editie van dichtbij.nl een column van David Kunz (a.k.a. buurman). Hij ergert zich groen en geel aan twitteraars die te koop lopen met hun vrijgevigheid: “Nou ja. Geef vooral. Vraag een plaatje aan bij het Glazen Huis, stop wat in een collectebus, schuif de gitaarspeler in het centrum een paar euro toe. Of niet. Maar houd het lekker voor je.” Een erg nobele instelling, maar als dit in dodebomenmedia stond had ik er op zijn minst wat kanttekeningen bij geplaatst. Nu schrijf ik er zelf maar een stukje over.

In een ideale wereld draaien goede doelen op het goeddoen van mensen, op hun vermogen iets te willen betekenen voor een ander zonder dat zij daar zelf iets voor terugkrijgen. De makkelijkste vorm daarvan is geld geven, dat kost immers geen directe inspanning. Daarom is Giro 555 in het leven geroepen, word je door overbetaalde studenten op straat of telefonisch aangespoord om vooral Greenpeace te machtigen of staat er zo nu en dan iemand met collectebus voor je deur. Echter zit het “voor wat, hoort wat” er diep ingebakken. Hetzij door je opvoeding, hetzij door de leitkultur in het land waar je woont, hetzij door aard van de mens zelf. De mens is immers maar een zelfzuchtig wezen en is altijd op persoonlijk gewin uit (filosofen die daar iets op in te brengen hebben: smoel toe). Daarom spelen non-profit organisaties in op je schuldgevoel, is Serious Request zo’n spectaculair evenement en wordt er bij iedere actie wel iets bedacht om de ‘gulle gevers’ te behagen of am mindestens over te halen. Een industrie op zich.

Zelfs de zwerver die je op straat aanspreekt weet dat hij geen beroep hoeft te doen op je goedheid. Hooguit op je irritatiegrens (ok, hier heb je geld, nu wegwezen), je onverschilligheid (ach, ik heb toch 50 cent in m’n zak zitten, hou maar) of hij wordt slachtoffer van je superioriteitsgevoelens (je krijgt geen geld want daar koop je drugs van, maar laten we eens zien wat je zegt als ik je een kop koffie aanbied). Het is een business. Met kosten, baten, werkwijzen, truuks en alle andere know-how die er bij komt kijken. En dat maakt niet uit, want het is het enige manier op dat systeem werkt.

Mensen zijn gewoon niet ingesteld op vrijgevigheid, eigenbelang komt altijd ergens om de hoek kijken. De euro die je aan een straatartiest geeft is een (vrijwillige) transactie: je geeft geld als dank voor een positieve ervaring. Bedrijven sponsoren sportclubs en evenementen: niet uit sympathie, maar voor naamsbekendheid en om hun identiteit vorm te geven. Als Oxfam-Novib een reclame uitzendt waarop Afrikaanse hongerkindjes met vliegen op hun gezichtjes te zien zijn kopen mensen hun schuldgevoel af door te doneren. Giro 555 draait zelfs deels om peer pressure: als je gehele sociale omgeving geld overmaakt blijf je ook niet achter (en als je dat wel doet, doe je dat omdat je er een Mening Over Hebt, die je het liefst Luid Verkondigt, wat ook een manier van aandacht trekken is). Als je er over na gaat denken is dat systeem bespottelijk, maar hoe erg is het eigenlijk? Je steunt iets of iemand, en krijgt daar zelf voldoening voor terug. Iedereen gelukkig.

In het voorbeeld van de twitteraar in de genoemde column: Zij geeft ogenschijnlijk belangeloos geld aan een goed doel, en deelt mee dat als genoeg mensen haar wat aandacht (in de vorm van retweets) geven, zij het dubbele geeft. Eerste reactie: “Ja, ze geilt op retweets”, maar uiteindelijk is het een win-win. Het goede doel krijgt extra geld én extra aandacht, want retweets = exposure (sorry, jeukwoord), in ruil voor de oh-zo-begeerde extra aandacht voor twitteraar. In het beste geval neemt ze een en ander aan imagoverlies voor lief: “Ja, dit klinkt als aandachttrekkerij, maar het levert geld op voor een goed doel”.

En wat Serious Request betreft, het is absurd hoeveel geld daarmee opgehaald wordt, maar hoewel het ‘ten goede’ is doet het af en toe niet onder voor een popfestival. Hoeveel mensen hadden een paar dagen geleden op de Beestenmarkt in Leiden hun steun betuigd als niet Snow Patrol, maar countrycoverband Sjon Cowboy en de Hooiwagens er gespeeld had? Ik ken ook een verhaal van iemand die voor €250 een nummer had aangevraagd op 3FM dat vervolgens niet gedraaid werd, en daar kwaad over was. Mag je dat nog belangeloos noemen?

Ander illustratief voorbeeld: Ik ben nu een jaar lid van D66. Ik ga niet naar congressen of andere partij-activiteiten, maar betaal mijn contributie om de partij (insert Godwin) mijn steun te betuigen. Klinkt goed en vooral belangeloos, en zo kan ik het mezelf ook goedpraten, maar uiteindelijk doe ik dat alleen om mijn eigen identiteit te versterken: ik sta voor het sociaal-liberale gedachtegoed, leef volgens het principe van vrijzinnigheid, en door één keer per jaar een (toegegeven, minimaal) bedrag over te maken naar mensen die ik niet ken stil ik de ‘onrust’ die het daar-niets-mee-doen me brengt.

Goede doelen zijn, of je dat nu verwerpelijk vindt of niet, een bedrijfstak geworden die net als iedere andere branche doet aan imagovorming en marketing. Ook ik ben van mening dat wat meer bescheidenheid soms gepast zou zijn bij dit soort acties, maar uiteindelijk heiligt het doel de middelen. Geef alsjeblieft aan de initiatieven die je steunt, wat je motieven dan ook mogen zijn. Het zijn namelijk de jouwe. Maar reken een ander niet af op zijn/haar belangen, dat is een uiting van superioriteit waar ik niet tegen kan. Er is namelijk een wereld van verschil tussen rekening houden met de ander en iets belangeloos doen. Dat laatste, altruïsme volgens de informele wijze (zegt wikipedia), bestaat namelijk niet.